زمان تقریبی مطالعه: 4 دقیقه
 

علم (اصطلاحات نظامی)





علم اصطلاحی در فقه نظامی است و به معنای نشان و پرچمی است که لشگر گرد آن جمع می‌شوند.


۱ - معنای لغوی



عَلَمْ به فتح عین و لام. (جمع ‌آن اعلام، عِلام نظیر: قَلم، اقلام، قِلام- جَبَل، اجبال، جبال- جَمَل، اجمال، جِمال) اسمی عربی است که در لغت به معنای مَنار، کوه بلند، نشانی که در راه برای شناختن برپا سازند نشان و پرچمی که لشگر گرد آن جمع می‌شوند (البته در تاج العروس عَلَمْ به معنای «مهتر قوم» آمده است.)

۲ - معنای اصطلاحی



در اصطلاح (چرا که در اصطلاح نحویان، علم یکی از معارف است و آن اسمی است که بر شیی‌ء معینی وضع شده که به وضع واحد، دیگری‌ را شامل نمی‌شود و خود به علم شخصی و جنسی تقسیم می‌گردد) ‌ به معناهایی که با آن مناسبت دارد، از قبیل نشان و پرچمی که لشگر گرد آن جمع می‌شوند، به کار می‌رود.

۳ - علم در قرآن



در قرآن کریم می‌خوانیم: «وَ مِنْ ایاتِهِ الْجَوارِ فی‌ الْبَحْرِ کَالْاعْلامِ؛ و یکی دیگر از آیاتش کشتی‌های کوه پیکر جاری در دریاهاست.»

۴ - توضیح آیه



اعلام، جمع علم در این آیه به معنی «کوه» است، ولی در اصل به معنی علامت و اثری است که از چیزی خبر می‌دهد، مانند «عَلَمُ‌ الطَّریق» یعنی نشانه‌های راه‌ «وَ عَلَم اْلجَیْش» یعنی پرچم لشگر و مانند آن و اگر به «کوه» «عَلَم» گفته می‌شود، به خاطر آن است که از دور نمایان است. (احادیث بسیاری وجود دارد که در آنها واژه «عَلَم» به‌ کار رفته است.
[۱۷] کلینی، محمد بن يعقوب‌، اصول کافی، سید جواد مصطفوی، ج۲، ۳۰۸، مترجم: مصطفوى، سيد جواد، تهران، ۱۳۶۹ ه.ش.
)
از علم به رایه و بیرق نیز تعبیر می‌شود، و در مقاله «لواء» مطالبی پیرامون آن ذکر شده که می‌توانید به آن مراجعه کنید.

۵ - پانویس


 
۱. ↑ زبیدی، مرتضی، تاج‌ العروس، ج۳۳، ص۱۳۲، نشر دار صادر.    
۲. ↑ ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان ‌العرب، ج۱۲، ص۴۲۰، نشر دار صادر، بیروت.    
۳. ↑ ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۱۲، ص۴۲۰، نشر دار صادر، بیروت.    
۴. ↑ زبیدی، مرتضی، تاج‌ العروس، ج۳۳، ص۱۳۲، نشر دار صادر.    
۵. ↑ تهانوی، محمدعلی، کشاف اصطلاحات الفنون، ج۲، ص۱۲۱۵، مکتبة لبنان ناشرون‌، ۱۱۵۸ ق‌.    
۶. ↑ شوری/سوره۴۲، آیه۳۲.    
۷. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۰، ص۴۷۵.    
۸. ↑ طباطبایی، محمدحسین، ترجمه تفسیر المیزان، ج۱۸، ص۸۸.    
۹. ↑ سید رضی، رضی بن حسن، نهج ‌البلاغه، ص۲۳۶، خطبه ۱۶۵، المحقق:دکتور صبحی صالح، دار الکتاب اللبنانی.    
۱۰. ↑ سید رضی، رضی بن حسن، نهج ‌البلاغه، ص۶۳۵، فهرست الفاظ غریبه مشروحه، المحقق:دکتور صبحی صالح، دار الکتاب اللبنانی.    
۱۱. ↑ سید رضی، رضی بن حسن، نهج ‌البلاغه، ص۸۷، کلام۴۹، المحقق:دکتور صبحی صالح، دار الکتاب اللبنانی.    
۱۲. ↑ سید رضی، رضی بن حسن، نهج ‌البلاغه، ص۵۸۱، فهرست الفاظ غریبه مشروحه، المحقق:دکتور صبحی صالح، دار الکتاب اللبنانی.    
۱۳. ↑ انصاریان، حسین، صحیفه سجادیه، ص۲۰۹، دعای ۴۲.    
۱۴. ↑ کلینی، محمد بن یعقوب‌، اصول کافی سید جواد مصطفوی، ج۱، ص۲۹۶، مترجم:مصطفوی، سید جواد، تهران، ۱۳۶۹ ه.ش.    
۱۵. ↑ کلینی، محمد بن یعقوب‌، اصول کافی، سید جواد مصطفوی، ج۱، ص۲۹۶، مترجم:مصطفوی، سید جواد، تهران، ۱۳۶۹ ه.ش.    
۱۶. ↑ کلینی، محمد بن یعقوب‌، اصول کافی، سید جواد مصطفوی، ج۱، ص۲۵۸، مترجم:مصطفوی، سید جواد، تهران، ۱۳۶۹ ه.ش.    
۱۷. ↑ کلینی، محمد بن يعقوب‌، اصول کافی، سید جواد مصطفوی، ج۲، ۳۰۸، مترجم: مصطفوى، سيد جواد، تهران، ۱۳۶۹ ه.ش.


۶ - منبع



• جمعی از نویسندگان، پژوهشکده تحقیقات اسلامی، اصطلاحات نظامی در فقه اسلامی، ص۹۱.    


رده‌های این صفحه : ابزار جنگ | اصطلاحات نظامی




آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.